کد خبر : 23962
تاریخ انتشار : پنج شنبه ۳۰ آذر ۱۳۹۶ - ۱۷:۵۶

ثبت عروسک بَیگ در فهرست آثار ملی +تصویر

ثبت عروسک بَیگ در فهرست آثار ملی +تصویر

عروسک بَویگ یا بَویک (لال بیگ) ساخته خانم فریبا گرجیان از نورآبادممسنی که گونه‌ای از عروسک لیلی، ولی با ساختاری ابتدایی‌تر است در فهرست آثار میراث ناملموس قرار گرفت

فریبا گرجیان دانش آموخته نقاشی است. او از سال ۱۳۹۲ در زمینه عروسک های بومی تیره¬ی لر به نام لیلی، بَویک (بیگ)، نوزاد لیلی (کَره پیچ، ساوا، بی دنو) به تحقیق و پژوهش پرداخته است. او در حدود ۴ سال با پرداختن و تحقیق جدی درباره این عروسک ها، در سال ۹۲ بعد از سه دهه فراموشی شروع به ساخت و بازسازی نمونه هایی از عروسک های لیلی کرد و در سال ۱۳۹۵ با معرفی عروسک لیلی به میراث فرهنگی تهران این عروسک به عنوان اثری فرهنگی و تاریخی با توجه به پیشینه آن در فهرست آثار ملی ثبت گردید. عروسک هایی که احتمال می رود اولین بار در دوره تیموری و شاید قبل تر توسط تیره و تبار لُر در ایران ساخته شده اند. این عروسک های بومی که بیشتر و پیشتر توسط زنان در محیطی فاقد امکانات با کمترین ابزار به صورت خلاقانه و با توجه به پوشش محلی زنان منطقه ساخته می شده است،

متأسفانه در طول سالیان در اثر بی توجهی و نگاهی کم بینانه و تلقی کردن آنها نه به عنوان هنر دست زنان فاقد آموزش، بلکه بیشتر به غلط کارْدستی و با جایگزین شدن عروسک های غیر ایرانی به حاشیه رانده و در سه دهه اخیر کاملاً به فراموشی سپرده شدند. عروسک هایی که علاوه بر اینکه حامل آیین یک تیره در طول زندگی ایلی و حتی یکجانشینی آنها بوده،  مهمتر عروسک بازی بچه های این خطه نیز بوده است.
عروسک لیلی که به گفته ایشان در گفتگو با دکتر اردشیر صالحپور (پژوهشگر و مدرس تئاتر) و حسین حسین زاده راهدار (شاعر و پژوهشگر)، آن را گونه‌ای از تلفظ "لالی"و "لالی"  به معنی عروسکی است که از خود سخن و حرکتی ندارد و توسط شخصی به حرکت درمی‌آید و "لی‌لی بازی" یا "لیلی بازی" را نیز همان "لالی بهی بازی" یا عروسک بازی می‌داند. نیز لالی را عروسک معنی می‌کند و به اشعار، توصیفات و ادبیاتی که پیرامون عروس و داماد در بین لرهای چهارمحال بختیاری خوانده می‌شود نیز "دُوالالی" گفته می‌شود. "دُوا" به معنی داماد است و "لالی" به معنی عروسک است. لال به معنی گنگ است و خود معنی عروسک نمی‌دهد بلکه به "عروسک" لالهی، لالی و لال بیگ می‌گویند.
در ادامه

عروسک بَویگ یا بَویک (لال بیگ) از نورآباد ممسنی که گونه‌ای از عروسک لیلی، ولی با ساختاری ابتدایی‌تر است نیز در فهرست آثار میراث ناملموس قرار گرفت. این عروسک نیز توسط ایشان در اردیبهشت ۱۳۹۶ بازسازی (بازآفرینی) و در تابستان ۱۳۹۶ به میراث فرهنگی شیراز معرفی و در آذرماه ۱۳۹۶ با بررسی این پرونده در میراث فرهنگی تهران در فهرست آثار ملی کشور قرار گرفت. عروسک بیگ یا بویگ عروسکِ بازی دختران قوم لر در تاریخ زندگی ایلی این قوم بوده است که حتی بعد از یکجانشینی این عروسک را داشته اند ولی در سال های اخیر با فراموشی لیلی بازی، این عروسک نیز از یادها رفت.

عروسک بَویگ ساخته ی هنرمند ممسنی ثبت ملی شدعروسک بَویگ ساخته ی هنرمند ممسنی ثبت ملی شدعروسک بَویگ ساخته ی هنرمند ممسنی ثبت ملی شد
بیگ یا بی ها آن دسته از لیلی‌هایی هستند که برای بازی بچه‌ها ساخته می‌شدند و ریشه در بَویگ دارد و بَویگ خود اشاره به عروس و لیلی دارد. این گونه از لیلی‌ها مانند عروسک لیلی که ساختار چلیپاگونه و رقصانی دارند، قابلیت حرکت و رقص از خود ندارند را می‌توان گونه¬ی ابتدایی‌تر عروسک لیلی دانست. اگرچه می‌توان احتمال داد که این عروسک در ابتدا توسط زنان به خاطر سادگی ساخت برای بچه‌ها ساخته شد. ولی در ادامه، نقش بچه‌ها در ساختن این عروسک‌ها را نمی‌توان نادیده گرفت. عروسک بیگ یا بویگ (بویک) در نمونه‌های تک چوب، دو چوب، چهارچوب و حتی پنچ چوب (بدون نخ حرکت دهنده برای دست‌های عروسک) توسط بچه‌ها در حین لیلی بازی به وفور ساخته می‌شده است.

این عروسک در لیلی بازی بچه‌ها هم نقش "مادر لیلی" و هم نقش "بچه لیلی" را بازی می‌کرد. عروسک بیگ یا بویگک که نزد خیلی از لر زبانان به‌خصوص در گذشته به بَویگ یا بَویک نیز شناخته‌شده است، گونه‌ای از عروسک لیلی، اما با ساختار ابتدایی‌تر در بین همه‌ی لر زبانان چه در خطه ی زاگرس و چه پراکنده در دیگر نقاط کشور وجود داشته است. در ممسنی و رستم فارس و تمامی روستاها، در کهگیلویه و بویراحمد و تمامی روستاها، در خوزستان ( نزد بختیاری نشین های مسجدسلیمان، دزفول، ایذه، دهستان سوسن و…) در چهارمحال بختیاری، در ایلام (دهلران و آبدانان از لر نشین های ایلام) در گِراش، اِوَز، لارستان و هرمزگان و دیگر مناطق لرنشین و همچنین قشقایی‌های فارس، اصفهان، کهگیلویه و بویراحمد و ممسنی به علت قرابت فرهنگی با لرهای نورآباد ممسنی هم عروسک بیگ و هم لیلی را با نام هایی متفاوت  داشته اند.
فریبا گرجیان. آذرماه ۱۳۹۶٫

ارسال نظر شما
مجموع نظرات : 0 در انتظار بررسی : 0 انتشار یافته : ۰
  • نظرات ارسال شده توسط شما، پس از تایید توسط مدیران سایت منتشر خواهد شد.
  • نظراتی که حاوی تهمت یا افترا باشد منتشر نخواهد شد.
نظرات بسته شده است.

جدیدترین خبرها

نماد رسانه

logo-samandehi

اوقات شرعی